Στο μεγάλο εικονοστάσι της τζαζ, μια ξεχωριστή θέση επιφυλάσσεται πάντα για τον Charles Mingus (1922-1979). Δεν χρειάζεται να πούμε πολλά. Ένας από τους ιδιοφυέστερους συνθέτες και ενορχηστρωτές σε όλη την ιστορία της μαύρης μουσικής, κληρονόμος της παράδοσης του Duke Ellington, έκανε τη τζαζ-ορχήστρα εργαλείο υποδοχής όλων των εικονοκλαστικών μουσικών ρευμάτων της μεταπολεμικής εποχής και άνοιξε τον δρόμο για τη περιπετειώδη τζαζ πρωτοπορία τής δεκαετίας τού ’60 (κι εντεύθεν).
Ο Mingus δεν είναι ο πρώτος βέβαια που εμβολίασε στον κορμό της τζαζ στοιχεία από τον αχανή πλούτο της λατινοαμερικάνικης μουσικής, ούτε θα έλεγε κανείς ότι είναι αυτή η κυριότερη συνιστώσα του ύφους του. Αντιπροσωπεύει όμως μία από τις πολλές πτυχές της πολυσύνθετης μουσικής του φυσιογνωμίας, η οποία αποτυπώνεται γλαφυρά στα δύο έργα που παρουσιάζουμε εδώ.
Η αγάπη τού Mingus για το Μεξικό είναι γνωστή· κανείς δεν ξεχνάει τις περίφημες μεξικανικές σκηνές που περιέχονται στην περίφημη αυτοβιογραφία του Χειρότερα κι από σκυλιά (μετ. Γιάννης Λειβαδάς, Εξάντας: Αθήνα 2020 [1971]). Λιγότερο γνωστή είναι ίσως μια ηχογράφηση του 1957, που κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1962 με τίτλο Tijuana Moods – φόρος τιμής, μπορούμε να πούμε, σε αυτό κομμάτι της ψυχής του. Η Τιχουάνα είναι μια συνοριακή πόλη, συμβολικό σύνορο ανάμεσα σε δύο κουλτούρες που πάντα κοιτάζουν η μία την άλλη και εισχωρούν η μία στην άλλη, εκατέρωθεν του νοτίου συνόρου των ΗΠΑ, που έχει τόσες φορές μετατοπιστεί στην ιστορία του (και στις ημέρες μας έχει βαφτεί με τόσο αίμα επίδοξων μεταναστών). Αδίκως επισκιασμένο από άλλους δίσκους-ορόσημα του Mingus, το Tijuana Moods είναι ένα ιμπρεσιονιστικό κομψοτέχνημα με μοναδικά μεξικανικά χρώματα. Το βασικό σεπτέτο απαρτίζουν ο ίδιος ο Mingus (μπάσο), ο Clarence Shaw (τρομπέτα), ο Jimmy Knepper (τρομπόνι), ο Shafi Hadi (άλτο & τενόρο σαξόφωνο), ο Bill Triglia (πιάνο), ο Dannie Richmond (ντραμς) και ο Frankie Dunlop (κρουστά), με την προσθήκη τής Ysabel Morel (φωνή και καστανιέτες).
Το Cumbia & Jazz Fusion έχει αντίθετα κερδίσει μεγαλύτερα ακροατήρια. Ανήκει στην τελευταία, πειραματική περίοδο του Charles Mingus. Ηχογραφήθηκε το 1977 και κυκλοφόρησε από την Atlantic Records το 1978, έναν χρόνο πριν από τον θάνατό του.
Άξονας εδώ είναι η παραδοσιακή μουσική φόρμα (και χορός) της κούμπια, που γεννήθηκε στα παράλια της Κολομβίας μέσ’ από την όσμωση παραδόσεων των αφρικανών σκλάβων, των ιθαγενών της Καραϊβικής κι των Ευρωπαίων. Στο πρώτο, ομώνυμο κομμάτι του δίσκου, ο Mingus συνδυάζει τους παραδοσιακό ρυθμό της κούμπια (2/2 ή 2/4) και όλη τη γκάμα των χαρακτηριστικών οργάνων, με την αρμονική πολυπλοκότητα της μεγάλης ορχήστρας και τον τζαζ αυτοσχεδιασμό. Το κλίμα μπορεί να χαρακτηριστεί οργιώδες και καρναβαλικό, με κάποιες νοσταλγικές μελωδικές γραμμές από την τρομπέτα, το σαξόφωνο και το πιάνο. Είναι ένα 28λεπτο κομμάτι-ποταμός – όπως και το δεύτερο μεγάλο κομμάτι του δίσκου, το «Music for Todo Modo», που έγραψε ο Mingus για την ομώνυμη ιταλική ταινία τού Έλιο Πέτρι (1976).
Ανάμεσα στους 23 μουσικούς που απαρτίζουν την ορχήστρα συναντάμε θρυλικές φυσιογνωμίες τής λατινοαμερικάνικης μουσικής, όπως ο Candido και ο Ray Mantilla (κόνγκας), μαζί με γνωστούς συνεργάτες τού Mingus όπως ο Jack Walrath (τρομπέτα), ο Jimmy Knepper (τρομπόνι), ο Ricky Ford (τενόρο σαξόφωνο), ο George Adams (σαξόφωνο, φλάουτο και μπάσο κλαρινέτο) ο Bob Neloms (πιάνο), ο Dannie Richmond (ντραμς), τμήμα όμποε, κρουστών, κ.ά.
Tijuana Moods (1962)
1. Dizzy Moods 5:47
2. Ysabel's Table Dance 10:24
3. Tijuana Gift Shop 3:44
4. Los Mariachis (The Street Musicians) 10:18
5. Flamingo (Ted Grouya) 5:37
Cumbia & Jazz Fusion (1978)
1. Cumbia and Jazz Fusion 28:05
2. Music for "Todo Modo 22:21
3. Wedding March/Slow Waltz 2:04
4. Wedding March/Slow Waltz [εναλλακτ. εκδοχή] 2:21
