MOUNTAINS

Μέσ’ από την καρδιά του χειμώνα, το προμήνυμα του καλοκαιριού: και από το άγριο  χιονισμένο αλπικό τοπίο στα σκιερά φαράγγια του Αρντές της Οξιτανίας, εκεί που οι Άλπεις σβήνουν μαλακά στα νοτιοδυτικά σπέρνοντας σάρες και δασωμένες πλαγιές στο οξιτανικό τοπίο – ή από τον ύστερο γερμανικό ρομαντισμό στον γαλλικό μουσικό ιμπρεσιονισμό, διακλαδώσεις της βαγκνερικής κληρονομιάς στον εικοστό αιώνα. Δύο συνθέτες απεικονίζουν μουσικά τα βουνά της Ευρώπης με τις αποχρώσεις δύο εποχών, δύο ψυχικές αποδόσεις του αιώνιου κύκλου της φύσης – στήριγμα και καταφύγιο, θα μπορούσε να πει κανείς, απέναντι στον ανεμοστρόβιλο της ιστορίας.

Ο Richard Strauss (1864-1949) δεν χρειάζεται ειδική παρουσίαση εδώ. Η Συμφωνία των Άλπεων είναι το τελευταίο μεγάλο προγραμματικό έργο του συνθέτη κι ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα της ύστερης ρομαντικής παράδοσης στη γερμανική συμφωνική μουσική. Η ενορχήστρωση είναι από τις πιο μνημειώδεις στην ιστορία της κλασικής μουσικής: ο ίδιος ο Strauss φέρεται να έχει πει πως τη Συμφωνία των Άλπεων τον έμαθε να ενορχηστρώνει. Παρότι φέρει τον τίτλο «συμφωνία», το έργο λειτουργεί ουσιαστικά σαν ένα εκτεταμένο συμφωνικό ποίημα σε 22 συνεχόμενα επεισόδια. Ο Strauss επιστρατεύει πάνω από 120 μουσικούς, δημιουργώντας μια τρισδιάστατη ηχητική εμπειρία που μεταμορφώνει την ορχήστρα σε φυσικό ακουστικό τοπίο. Καθένα από τα 22 συνολικά μέρη του έργου περιγράφει μία ώρα της ημέρας στο βουνό: Η νύχτα - Ανατολή του ηλίου - Ανάβαση - Είσοδος στο δάσος - Περίπατος δίπλα στο ρυάκι - Στον καταρράκτη - Οπτασία - Σε ανθισμένα λιβάδια - Στις αλπικές βοσκές - Λάθος μονοπάτια μέσ’ από θάμνους και κλαδιά - Στον παγετώνα - Στιγμές κινδύνου - Στην κορυφή - Το όραμα - Σηκώνεται ομίχλη - Ο ήλιος σταδιακά σκοτεινιάζει - Ελεγεία - Ηρεμία πριν την καταιγίδα - Βροντές και θύελλα, Κατάβαση - Ηλιοβασίλεμα - Το τέλος του ταξιδιού - Η νύχτα. Δεν πρόκειται για κοινώς λεγόμενο «νατουραλισμό»: ο συνθέτης καλεί τον ακροατή σ’ ένα συγκλονιστικό ταξίδι εσωτερικής καταβύθισης και αναζήτησης απαντήσεων για τη ζωή, τα ανθρώπινα όρια και τη σχέση μας με τη φύση.

Η σύνθεση λένε έχει την πηγή της στα 1879, όταν ο δεκαπεντάχρονος Richard Strauss βίωσε μια τρομακτική εμπειρία στις βαυαρικές Άλπεις, πέφτοντας σε σφοδρή καταιγίδα στη διάρκεια μιας ορειβασίας. Το βίωμα, ωστόσο, χρειάστηκε τρεις και πλέον δεκαετίας ωρίμανσης για να μετατραπεί σε μουσικό υλικό.  Η σύνθεση ξεκίνησε το 1911 και ολοκληρώθηκε το 1915, μέσα στη δίνη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Σε μια εποχή κατάρρευσης των βεβαιοτήτων, ο Strauss στράφηκε στη φύση ως σταθερό σημείο αναφοράς και πνευματικής καταφυγής. Είναι ταυτόχρονα ένα πνευματικό ταξίδι, εν μέρει εμπνευσμένο από την είδηση για τον θάνατο του Μάλερ τον Μάιο του 1911. Μαθαίνοντας το γεγονός, ο Strauss έγραψε την ημέρα εκείνη στο ημερολόγιό του:

Ο θάνατος αυτού του ελπιδοφόρου, ιδεαλιστή κι ενεργητικού καλλιτέχνη είναι μια βαριά απώλεια. Θέλω να δώσω στην Αλπική Συμφωνία μου το όνομα του Αντιχρίστου [η αναφορά είναι στο έργο τού Νίτσε, η επιρροή του οποίου στη σκέψη τού Strauss είναι ανεξίτηλη και προς τιμήν τού οποίου είχε συνθέσει είκοσι χρόνια νωρίτερα το τονικό ποίημα Also sprach Zarathustra], γιατί ενσωματώνει την ηθική κάθαρση του ανθρώπου μέσ’ από τον δικό του αγώνα, την απελευθέρωση μέσω του έργου, τη λατρεία της αιώνιας, ακατάλυτης Φύσης.

Ο Vincent d’Indy (1851-1931), μαθητής τού César Franck και δάσκαλος μιας πλειάδας εικονοκλαστών γάλλων συνθετών του μεσοπολέμου (του Albéric Magnard, του Albert Roussel, του Arthur Honegger, του Darius Milhaud, του Erik Satie, αλλά και του Cole Porter) δεν έχει εκτιμηθεί όσο ίσως του άξιζε στον εικοστό αιώνα. Οι κατηγορίες για δογματισμό και μισαλλοδοξία (και ο αριστοκρατικός φιλογερμανισμός του) επισκίασαν τη νεανική φρεσκάδα και το πάθος που κρύβει η μουσική του, εν πολλοίς κάτω από έναν ακαδημαϊκό μανδύα. To συμφωνικό τρίπτυχο Jour d’été à la montagne (Μια καλοκαιρινή ημέρα στο βουνό) είναι εύγλωττο δείγμα μιας σειράς εξαιρετικών ορχηστρικών κομματιών του που αντλούν σταθερά έμπνευση από τη νότια Γαλλία. Γραμμένο το 1905-6, μπορεί κάλλιστα να συγκριθεί με τη σύγχρονή του Θάλασσα του Debussy, ενός ανάλογου πίνακα βασισμένου στη διαδοχή των χρωμάτων της ημέρας – δύο διαφορετικές αναπτύξεις του γαλλικού ιμπρεσιονισμού στη μουσική, που φιλοτεχνούν μουσικούς παραλληλισμούς ανάμεσα σε λεπτές ψυχικές διαθέσεις και φευγαλέες εικόνες του φυσικού κόσμου. Ο ίδιος ο συνθέτης δικαιολογεί έτσι τον τίτλο που έδωσε στο έργο:

Πρόκειται για εντυπώσεις από το βουνό μου που αντιπροσωπεύουν τρεις στιγμές της ημέρας: την Αυγή (ένα συννεφιασμένο ξημέρωμα), την Ημέρα (μια ονειροπόληση κάτω από τα πεύκα) με τραγούδια που έρχονται κάτω χαμηλά από τον δρόμο, και το Βράδυ (επιστροφή, καθώς οι τελευταίες ακτίνες του ήλιου χρυσίζουν τις κορυφές των δέντρων, και μετά…νύχτα). Τα έχω ακόμα όλ’ αυτά μέσα μου και, ορειβάτης στα βάθη της ψυχής μου, τα έβαλα όλα στα κομμάτι.  

 

Richard Strauss, Eine Alpensinfonie, Op. 64

01. Nacht - Sonnenaufgang

02. Der Anstieg

03. Eintritt in den Wald

04. Eintritt (cont.) - Wanderung neben dem Bache - Am Wasserfall - Erscheinung

05. Auf blumige Wiesen - Auf der Alm - Durch Dickicht und Gestrüupp auf Irrwegen

   - Auf dem Gletscher

06. Gefahrvolle Augenblicke - Auf dem Gipfel - Vision

07. Nebel steigen auf - Die Sonne verdüstert sich allmählich - Elegie

08. Stille vor dem Sturm

09. Gewitter und Sturm, Abstieg

10. Sonnenuntergang

11. Ausklang - Nacht

Staatskapelle Dresden - Karl Böhm (1957)

Vincent d’Indy, Jour d’été à la montagne, Op. 61

01. Aurore 8:26

02. Jour (Après-midi sous les pins) 12:33

03. Soir 10:05

 

Orchestre Philarmonique des Pays de Loir - Pierre Dervaux (1978)

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ: 

1. https://mega.nz/file/FscWyTCR#zTG-efZnkqHzSYVWh9-bjAoWW_MLOXh4fROvnrANZyU

2. https://mega.nz/file/ss9mSaoS#7HPzxQegk1atS1Od-E9ZXOpyhNdw333Y1kaYE9B4z9c